Rostgo‘y quyoncha

Bir bor ekan, bir yo‘q ekan, och ekan, to‘q ekan... Katta daryoning bo‘yida, yog‘och to‘g‘on ustidagi shinam uychada dono Qunduz bobo yashar ekan. Uning mo‘ylovi oppoq, ko‘zida dumaloq ko‘zoynagi, egnida yashil to‘qima kamzuli bor ekan. Bobo loydan chiroyli ko‘zachalar yasashni yaxshi ko‘rar ekan. Uning ko‘zachalarida suv muzdek, choy esa shirin bo‘lar ekan.

Bir oqshom Ali bilan Quloqvoy ismli quyoncha boboning uyiga mehmonga kelibdi. Bobo ularni ko‘rib quvonibdi-yu, choy damlagani ichkariga kiribdi. Quloqvoyning quloqlari shunchalik uzun ekan-ki, u sakraganda quloqlari ham sakrar ekan. Quloqvoy ayvonda sakrab-sakrab o‘ynabdi. Sakrayman deb, endigina yasalgan loy ko‘zachani turtib yuboribdi. Ko‘zacha «taq» etib, ikkiga bo‘linibdi.
«Nima taraqladi, bolalarim?» — deb so‘rabdi bobo ichkaridan.
«Men emas... shamol qulatdi!» — debdi Quloqvoy shoshib.
Shu zahoti uning oyog‘i ostida yong‘oqdek oppoq qor to‘pi paydo bo‘libdi.

«Balki daryo to‘lqini sachragandir...» — deb qo‘shibdi quyoncha. Qor to‘pi dumalab, olmadek kattalashibdi. Keyin tarvuzdek bo‘libdi. Har yangi yolg‘ondan u yana o‘sibdi, o‘sibdi... Oxiri boboning eshigiga olib boradigan so‘qmoqni butunlay to‘sib qo‘yibdi. Qor to‘pi sovuq, og‘ir va sirpanchiq ekan. Uni na itarib, na aylanib o‘tib bo‘lar ekan.

Quloqvoyning yuragi duk-duk uribdi, uzun quloqlari shalvirabdi.
«Endi nima qilaman? Bobo meni yaxshi ko‘rmay qo‘yadimi?» — deb pichirlabdi u.
Ali quyonchani mehr bilan quchoqlabdi. Xato qilganda qo‘rqish tabiiy, hamma ham shunday his qiladi.
«Qo‘rqma, do‘stim. Men ham xato qilsam, shunday deyman: men qildim, kechiring, tuzataman», — debdi Ali.
Shunda katta qor to‘pi ichidan mayin, iliq sado eshitilibdi:
«Rost gap — yengil yurak, rost so‘z — iliq quyosh...»

Quloqvoy sekin nafas olibdi. So‘ng Ali bilan qo‘l ushlashib, bobo tomon yuribdi. Eshik oldida bir lahza to‘xtabdi-yu, dadil gapiribdi:
«Bobojon, ko‘zachani men sindirdim. Kechiring, tuzataman».
Shu zahoti mo‘jiza yuz beribdi... Ulkan qor to‘pi iliq nurda erib, shildirab daryoga oqib ketibdi. So‘qmoq yana ochilibdi. Quloqvoyning yuragi esa patdek yengil tortibdi.

Qunduz bobo ko‘zoynagini to‘g‘rilab, kulimsirabdi. U quyonchaning uzun quloqlarini silab: «Rostini aytganing uchun rahmat, bolam. Ko‘zacha tuzaladi, sen esa qo‘rqmagin», — debdi.
Keyin uchalasi ayvondagi pastak stol atrofida o‘tiribdi. Ko‘zacha bo‘laklarini yumshoq loy bilan birga yopishtirishibdi. Quloqvoy loyni tekislabdi, bolajon bo‘laklarni ushlab turibdi. Bobo esa yopishgan joyga ingichka oltin chiziq tortibdi. Ko‘zacha avvalgidan ham chiroyli bo‘lib qolibdi. «Ana, endi bu ko‘zacha do‘stligimizning belgisi», — debdi bobo.

Oqshom tushib, daryo bo‘yiga sokinlik cho‘kibdi. Qunduz bobo mehmonlarni yalpizli choy bilan siylabdi. Daryo suvi «shir-shir, chir-chir» deb alla aytibdi. Tuzalgan ko‘zachaga bobo bitta dala gulini solib qo‘yibdi.
«Rost gap — yengil yurak, rost so‘z — iliq quyosh...» — deb shivirlabdi Quloqvoy va ko‘zini ishqalab esnabdi.

Ali ham uyga qaytib, yumshoq o‘rniga yotibdi. Derazadan oy nuri tushib, ko‘rpachani kumushga burkabdi. Yurak yengil, nafas sokin ekan... Bir... ikki... uch... Tun daryo ustiga yulduzli ro‘molini yopibdi. Daryo ham, o‘rmon ham, to‘g‘ondagi Qunduz bobo ham pinakka ketibdi. Quloqvoy esa uzun quloqlarini ko‘rpa qilib, uxlab qolibdi. Jajji qahramon ham shirin uyquga cho‘mibdi. Xayrli tun, Ali.